10 A?ustos 2018 saat 9:30 itibari ile dolar kuru 6,46 band?n?, euro kuru 7.20 band?n? gördü. ABD ile ya?anan Rahip Brunson gerilimi ülke ekonomisinde ya?anan yap?sal sorunlar?n yaratt??? içten içe alevlenen krizi günyüzüne ç?kard?. 2001’deki krizin nedeni nas?l Anayasa kitapç???n?n f?rlat?lmas? de?ilse bugünki krizin nedeni de Rahip Brunson olay? olamaz.

Ekonomideki yap?sal problemin nas?l ortaya ç?kt???n? anlamak için AKP hükümetinin iktidara geldi?i 2002 Kas?m ay?ndan günümüze Kamu, Özel Sektör ve Toplam borç sto?una bir göz atal?m.

Tablo 1: D?? Borç Sto?u[i]

                                                                                              Kaynak: TC Hazine Bakanl???

?ktidara geldi?inde IMF Stand-by anla?mas? sonras? krizden ç?k?? reçetesini önünde bulan AKP iktidar? bu anla?man?n meyvelerini de özellikle 2008-9 finansal krizine kadar yedi. Dünya piyasalar?nda ucuzlayan dolar, geli?mekte olan ülkelere akm??t?. Dolar?n ucuzlu?undan faydalanan iktidar yat?r?mlar?n büyük bir k?sm?n? hem kamu eliyle hem de özel sektöre kamu ihale kanunlar?n? sürekli de?i?tirerek sundu?u desteklerle in?aat sektörüne yapt?. ?ktisat literatüründe “Minsky Finansal istikrars?zl?k hipotezi” olarak bilinen hipotez: Ekonomi, geni?lemeyle birlikte karlar?n sürmesi yani yat?r?mlar?n devam etmesiyle birlikte normal ?ekilde i?lemektedir. Yat?r?mlar?n gelecekteki kar beklentilerine göre yap?lmas?na dayanarak firmalar borçlan?rlar. Ekonomideki geni?lemeyle birlikte faiz oranlar?n?n yukar? do?ru hareketi, geçmi? dönem borçlar?n?n finanse edilmesini zorla?t?r?r. Faiz ödemelerinin artmas? ?irketlerin net karlar?n? dü?ürür. Buna ek olarak bir süredir ya?amakta oldu?umuz gibi, belirsizlik,i gelecekte elde edilmesi dü?ünülen karlar?n geçmi?teki borçlar? kar??layamayaca?? dü?üncesi ile finansal krizleri do?urur. Burada en önemli nokta, kredilerin üretici sektörlere kanalize edilmesidir. Bu sektörler d???nda, in?aat sektörü gibi üretici olmayan sektörlere yap?lacak finansmanlar, finansal sistemdeki a??r? borçlanman?n ve sonucunda krizin temel nedenidir. Tablo 1’de zaman içerisinde özel sektör borcunun sürekli artt???n? görmekteyiz. Bu borçlanma elbette ekonomideki geni?lemenin de sonucu olarak gelecekteki kar beklentilerine güvenilerek yap?ld?. Fakat bu finansman üretici sektörlere kanalize edildi mi? Bu noktada Tablo 2’ye d?? ticaret aç???na göz at?yoruz. 2002’den bu yana d?? ticaret aç??? probleminin çözülmemesi ve  artan bir trend izlemesi, bu aç??? finanse etmenin zorundal???n? sürdürdü. Nitekim, kamu ihale kanunlar?n?n sürekli de?i?tirilmesi ile inan?lmaz boyutta kar oranlar?na ula?an in?aat sektörü ülkemizde bu y?llarda gözde sektör haline geldi. Hemen hemen bütün büyük sermaye gruplar? bu sektöre girdi. Gelecekte gelir getirisi olmayan in?aat sektörünü yat?r?mdan ziyada tüketim olarak da görebiliriz.

Tablo 2: D?? Ticaret Aç???[ii]

                                                                                                 Kaynak: Tuik

Minsky’nin aç?klamas?na geri dönersek, finansal krizlerle ilgili üç temel geli?me ?öyledir: (1) k?sa dönemli kredi kullan?m?ndaki art??, (2) ekonomide likiditenin azalmas?, (3) k?sa dönemli faiz oranlar?ndaki yükselmeler.[iii]  Süreç içerisinde sürekli borçlanan özel sektör 2018 ilk çeyre?i ile 325 milyar dolarl?k toplam borç sto?una ula?t?. Bunun 98 milyar dolar? k?sa dönemde ödenmesi gereken toplam miktar. Görece daha iyi durumda olan Kamu borç sto?u 2018 ilk çeyrekte 140 milyar dolara ula??rken; bu miktar?n 24 milyar dolar? k?sa dönemde ödenmesi gereken toplam borç miktar?. Dolay?s?yla, 2018 ilk çeyrek itibari toplam borç sto?u 466 milyar dolar iken; ki bu rakam Gayri Safi Yurtiçi Has?lan?n %52,9’una e?de?er,  k?sa vadede ise finanse edilmesi gereken toplam borç miktar? 122 milyar dolar. Bu borç öyle yada böyle ödenecek. Bu noktada ekonomideki geni?lemenin yerini yava?laman?n almas?, i?sizli?in artmas? bir sonuç olarak önümüzde duruyor. Tabi bu yava?lamaya birçok sektör dayanamayacakt?r.

Ekonominin tüm bu s?k?nt?lar? konu?ulurken ad? konmam?? bu krizin faturas?n? elbette i?çi s?n?f? ödemekte. Tablo 3’de gördü?ümüz 2018 y?l? Dolar kuru üzerinden i?çilerin ald??? ücretleri hesaplayal?m. 2018 y?l? 1603 TL olarak aç?klanan asgari ücret, y?l ba??nda 425 dolar iken 10 A?ustos 2018 saat 16:00 itibari ile 250 dolara gerilemi? halde. Y?l ba??ndaki al?m gücü ?u an itibari ile 2600 TL lik bir asgari ücrete tekabül ediyor. Y?l içerisinde kar?n? dengelemek üzere kur yönlü gelen ?oklara kar?? sürekli fiyat art???na giden firmalar?n hareketini, 2018 enflasyonundaki yükselen trendden ç?karmak mümkün. Bu durumda, i?çi s?n?f? ise tüketti?i hemen hemen her ürünün dolar kuruyla fiyat?n?n yukar? do?ru hareket etmesi ile al?m gücünü çok ama çok kaybetti. Hangi ?irketlerin kurtar?laca??n?n konu?uldu?u bu günlerde i?çilerin yani ad? konmam?? bu krizin faturas?n?n ödetilece?i halk?m?z?n göz ard? edilmesi s?n?f siyasetinin zorundal???n? bir kez daha gözler önüne seriyor.

 

Tablo 3: 2018 y?l? Dolar Kuru[iv]

                                                                                                        Kaynak:Bloomberg

 



[i] https://www.hazine.gov.tr/kamu-finansmani-istatistikleri

[ii] http://www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1046

[iii] Cin, M. (2012) Post-Keynesyen ?ktisat. Efil Yay?nevi, 72-73

[iv] https://www.bloomberght.com/doviz/dolar

 

 Vontae Davis Authentic Jersey